शिक्षाको महत्त्व बुझाइको अन्तर (ग्याप)
शिक्षा मानव जीवनको उज्यालो ज्योति हो। यसले मानिसलाई अन्धकारबाट उज्यालोतर्फ डोर्याउँछ। समाजको विकास, चेतनाको स्तर र मानवीय व्यवहारलाई परिष्कृत गर्न पढाइको सबैभन्दा ठुलो भूमिका हुन्छ।
तर, आजको आधुनिक समाजमा पनि ‘पढेका’ (शिक्षित) र ‘नपढेका’ (अशिक्षित/साक्षर मात्र) मानिसबिच सोच, दृष्टिकोण र बुझाइमा एउटा ठुलो खाडल (ग्याप) देखिन्छ। यो ग्याप केवल कलेजको डिग्रीसँग मात्र सम्बन्धित छैन, यसले मानिसको जीवनलाई हेर्ने नजरिया नै फरक पारिदिन्छ।
१. पढाइको वास्तविक महत्त्व
पढाइ भनेको केवल जागिर खानु वा पैसा कमाउनु मात्र होइन। पढाइको वास्तविक महत्त्व निम्नलिखित कुराहरूमा छ:
- चेतना र विवेकको विकास: शिक्षाले मानिसलाई कुन सही र कुन गलत भनेर छुट्याउने क्षमता दिन्छ।
- आत्मनिर्भरता र अवसर: शिक्षित व्यक्तिले आधुनिक संसारमा उपलब्ध विभिन्न अवसरहरूको फाइदा उठाउन सक्छ र आर्थिक रूपमा सबल बन्न सक्छ।
- सञ्चार र सामाजिकीकरण: पढाइले मानिसलाई आफ्ना विचार स्पष्टसँग राख्न र समाजमा जिम्मेवार नागरिकको रूपमा प्रस्तुत हुन सिकाउँछ।
२. घरेलु जीवनमा बुझाइको ग्याप: श्रीमान्-श्रीमतीको उदाहरण
पढेका र नपढेका मानिसबिचको यो बुझाइको अन्तर समाजमा मात्र होइन, कतिपय घरभित्र श्रीमान् र श्रीमतीको सम्बन्धमा पनि प्रत्यक्ष देखिन्छ।
मानौँ, एउटा यस्तो परिवार छ जहाँ श्रीमान् उच्च शिक्षित छन् तर श्रीमती पढेकी छैनन्। यस्तो अवस्थामा उनीहरूका दैनिक व्यवहार, प्राथमिकता र चासोहरू नमिल्दा सम्बन्धमा ठुलो समस्या र झगडा निम्तिने गर्छ:
- प्रविधि र पढाइप्रतिको लगाव भर्सेस घरायसी जिम्मेवारी: पढेका श्रीमान्को ध्यान सधैँ नयाँ प्रविधिको प्रयोग, मोबाइल, ल्यापटप, देश-विदेशका समाचार, पुस्तक वा आफ्नो करिअरको विकासमा केन्द्रित हुन्छ। उनी फुर्सदको समयमा पनि केही नयाँ कुरा सिक्न वा प्रविधिमा झुम्न मन पराउँछन्। तर, नपढेकी श्रीमतीलाई प्रविधि र श्रीमान्को त्यो पढाइप्रतिको मोह व्यर्थको काम जस्तो लाग्छ।
- घरको काममा सहयोग नगरेको गुनासो: श्रीमती दिनभरि घरधन्दा, भान्छा र मेलापातको काममा व्यस्त हुन्छिन्। उनी चाहन्छिन् कि श्रीमान्ले पनि घरायसी काममा हात बटाऊन्। तर, श्रीमान् आफ्नै प्रविधि, अध्ययन र बौद्धिक संसारमा व्यस्त भइदिँदा घरायसी काम ओझेलमा पर्छन्। श्रीमतीलाई लाग्छ— “पढेर के गर्नु, घरको काममा सघाउन नसक्ने र परिवारलाई समय नदिने भएपछि त्यो पढाइको के अर्थ?”
- दैनिक झगडा र सञ्चारको कमी (Communication Gap): श्रीमान् श्रीमतीलाई प्रविधिको महत्त्व बुझाउन सक्दैनन्, उल्टै उनलाई “केही नबुझ्ने” भन्दै बेवास्ता गर्छन्। श्रीमती आफ्नो ठाउँमा एक्लो र थकित महसुस गर्छिन्। यही बुझाइको अन्तर (Gap) का कारण उनीहरूबिच दैनिक रूपमा झगडा हुन्छ। श्रीमान्लाई श्रीमती “किचकिचे” लाग्छ भने श्रीमतीलाई श्रीमान् “घमन्डी र गैरजिम्मेवार” लाग्छन्।
३. पढेका र नपढेका मानिसबिचका अन्य बुझाइगत अन्तरहरू
श्रीमान्-श्रीमतीको सम्बन्धमा जस्तै समाजका अन्य क्षेत्रमा पनि यो ग्याप स्पष्ट देखिन्छ:
- अन्धविश्वास भर्सेस वैज्ञानिक दृष्टिकोण: नपढेका मानिसहरू पुराना रूढिवादी परम्परा र अन्धविश्वासमा सजिलै विश्वास गर्छन्, जब कि पढेकाहरू तथ्य र तर्क खोज्छन्।
- समस्या समाधानको शैली: शिक्षित व्यक्तिहरू समस्या आउँदा त्यसको व्यावहारिक र योजनाबद्ध समाधान खोज्छन्, तर चेतनाको कमी भएकाहरू अक्सर भाग्यलाई दोष दिएर बस्छन्।
- स्वास्थ्य र पोषणको बुझाइ: पढेका मानिसहरू स्वास्थ्य, सरसफाइ र सन्तुलित भोजनप्रति सचेत हुन्छन् भने नपढेकाहरूमा चेतनाको कमीले गर्दा सामान्य रोगले पनि ठुलो रूप लिन सक्छ।
निष्कर्ष र समाधान
पढाइ र बुझाइको यो ग्यापलाई कम गर्न केवल शैक्षिक डिग्री मात्र पर्याप्त छैन। विशेषगरी परिवारभित्र यस्तो समस्या आउन नदिन दुवै पक्षबाट प्रयास हुन जरुरी छ: पढेका श्रीमान्ले आफ्नो शिक्षा र प्रविधिको ज्ञानलाई घमन्डको विषय बनाउनु हुँदैन। उनले श्रीमतीको व्यावहारिक श्रम (घरायसी काम) को कदर गर्दै उनलाई काममा सघाउनु पर्छ र प्रविधिसँग बिस्तारै जोड्ने प्रयास गर्नुपर्छ। नपढेकी श्रीमतीले पनि श्रीमान्को अध्ययन र प्रविधिप्रतिको लगावलाई उनको प्रगति र परिवारकै हितको रूपमा बुझिदिनु पर्छ। वास्तविक शिक्षा त्यो हो, जसले मानिसलाई विनम्र बनाउँछ र सम्बन्धहरूलाई जोड्ने पुलको काम गर्छ। घरभित्र र समाजमा यो बुझाइको खाडल तब मात्र पुरिन्छ, जब पढेकाहरूले नपढेकाहरूलाई सम्मानपूर्वक साथमा लिएर अघि बढ्छन्।
प्रतिक्रिया दिनुहोस्
0 प्रतिक्रियाहरू